برگشت شعله (Flashback) در هنگام فرآیندهای جوشکاری و ‌برشکاری با اکسیژن و گاز سوختنی (oxy-fuel) اتفاق می افتد و می تواند منجر به صدمات جدی شود. نقص در تجهیزات (جوشکاری و برشکاری) می تواند سبب انفجار یا آتش گرفتن گاز شود.
هنگامی که برگشت شعله اتفاق می افتد!

برگشت شعله زمانی که شعله به سمت عقب از نوک سرپیک جوشکاری به سمت شیلنگ حرکت می کند، اتفاق می افتد و معمولاً با صدای زیر و بلندی همراه است.
در صورت عدم کنترل شعله توسط فلاش بک، شعله می تواند با سرعت 13 متر بر ثانیه در طول شیلنگ به سمت سیلندر حرکت کند و باعث انفجار شود. صدمات داخلی به شیلنگ گاز و اتصالات ناشی از گرمای زیاد برگشت شعله باعث افزایش خطر نقص تجهیزات و در نتیجه انفجار شود.
برگشت شعله همواره نشان دهنده وجود نقص در بخشی از سیستم (‌تجهیزات یا روش انجام کار) است. بنابراین قبل از شروع مجدد کار نقص را پیدا کرده و ‌اصلاح کنید.

علت برگشت شعله چیست؟

بیش تر برگشت های شعله به علت نقص در اتصال شیلنگ گاز، در نتیجه پوسیدگی و پارگی شیلنگ، کثیف شدن، حرارت بیش از حد، آسیب به هنگام جابجایی یا ذخیره و یا عدم انجام درست دستورالعمل ها می باشد.
افزایش ناگهانی فشار گاز در دو شیلنگ تامین کننده که در اثر مانع یا نقص تجهیزات در یکی از شیلنگ ها، ممکن است باعث دمیده شدن شعله به داخل هر یک از شیلنگ های گاز که تحت فشار کمتری است بشود.
نقص شیلنگ و اتصالات به گاز اجازه فرار می دهد که در نتیجه آن باعث آتش سوزی یا انفجار می شود.
انجام تعمیرات منظم برای تمام تجهیزات جوشکاری با گاز، برشکاری و حرارت دهی به کمک افراد متخصص که لازم است مطلع و آموزش دیده برای تعمیرات باشد کمک زیادی به پیشگیری از بروز برگشت شعله می کند.

بعضی از دلایل برگشت شعله

- اشتباه در باز کردن شیرهای گاز به هنگام شروع کار
- ناکافی بودن تمیزکاری شیلنگ قبل از استفاده
- انسداد، پارگی، کوچکتر بودن یا بزرگتر بودن نوک شیلنگ
- گرفتگی (انسداد) قسمتی از شیلنگ، متعلقات برش کاری با متعلقات حرارت دهی
- عبور از روی شیلنگ به هنگام انجام جوشکاری
- پیچیدگی و انسداد شیلنگ

- اعمال فشار نامناسب گاز (به علت در معرض دید نبودن فشار سنج که در نتیجه اپراتور در طول کار، متوجه آن نمی شود) محلی که فشارسنج در مسیر عبور گاز قرار می گیرد باید در معرض دید اپراتور باشد.
- کاهش فشار گاز به علت افزایش طول شیلنگ
- آسیب دیدگی شیلنگ به هنگام استفاده از فلاش بک قبلی
- استفاده از شیلنگ گازی کهنه ای که شکننده شده باشد
- افت فشار یا کافی نبودن حجم گاز در منبع هر یک از شیلنگ ها
- استفاده از فلاش بک نامناسب
- گرفتگی نوک سرپیک به علت تجمع رسوب
- نزدیک نگهداشتن سرپیک به محل کار
- افتادن قطعه داغ فلز بر روی شیلنگ و سوزاندن آن
- انتخاب و استفاده از تجهیزات نامناسب

چرا فلاش بک ها لازم هستند؟

برگشت شعله با سرعت بسیار زیاد اتفاق می افتد. این زمان آن قدر کوتاه است که فرصت لازم جهت بستن شیر گاز (به صورت دستی) جهت جلوگیری از بروز خسارات امکان پذیر نمی باشد. بنابراین لازم است تا یک مانع جهت جلوگیری از بازگشت شعله در مسیر هر دو شیلنگ گاز در تجهیزات جوشکاری، برشکاری و حرارتی قرار گیرد.

 

شروع ایمن

قبل از فندک زدن باید هر کدام از شیلنگ ها از هرگونه آلودگی پاک شود. بدین منظور باید گاز آزادنه در هر کدام از شیلنگ ها و به صورت جداگانه جریان یابد تا زمانی که اپراتور مطمئن شود که شیلنگ کاملاً پاک و عاری از هرگونه آب، کثیفی یا مانع است.
در صورت وجود هر گونه نشتی، نوسان در جریان گاز از منبع، قطعی گاز یا تغییر شکل شعله، تجهیزات باید از مدار خارج شده و نواقص اصلاح گردند.

ایمنی شعله

شکل و نحوه حرکت شعله در نوک نازل (اکسیژن و سوخت) یا سرپیک نشانه های بسیار مهمی برای ایمن بودن یا ناایمن بودن شرایط در شیلنگ منبع تأمین گاز یا تجهیزات هستند. بسیار مهم است که ثبات یا بی ثباتی شعله در تمامی زمان جوشکاری یا برشکاری کنترل شود. شعله بی ثبات نه تنها باعث بی کیفیتی و کاهش بهره وری می شود بلکه هم چنین ممکن است اپراتور را در معرض ریسک (‌خطر) قرار دهد. یکی دیگر از مشکلات معمول اما کم اهمیت تر درمورد شعله، برگشتن شعله است. ‌در این زمان شعله با صدای بلند به داخل شیلنگ برمی گردد.

برگشت شعله می تواند به علت تماس نوک سرپیک با قطعه کار باشد که در آن لحظه ذرات به داخل نوک تورچ وارد می شوند و مانع از جریان گاز می شوند، هم چنین گرم شدن بیش از حد نوک سرپیک یا کاهش فشار گاز در نوک سرپیک از دیگر علل برگشت شعله هستند، در این مواقع:

- شیر جریان گاز را ببندید. (ابتدا شیر اکسیژن و سپس شیر گاز سوختی)
- شیر گاز سیلندرها را نیز ببندید.
- شیلنگ را با آب سرد کنید.
- کلیه تجهیزات، به خصوص نوک خروجی را از نظر صدمه و نقص کنترل کنید.

دستورالعمل مواقع اضطراری:
در صورت وقوع برگشت شعله، شعله به داخل شیلنگ حرکت می کند و این اتفاق با صدای زیر و شدیدی همراه است.
ابتدا شیر اکسیژن را ببندید و سپس شیر گاز سوختی را ببندید.

توجه: این عمل مغایر با کاری است که به صورت معمول به عنوان دستورالعمل خاموش کردن انجام می دهیم. مدتی صبر کنید تا مطمئن شوید شعله رفته است. اجازه دهید تا نوک سرپیک قبل از شروع مجدد خنک شود.